mrt 012017
 

Als je iets slechts overkomt, word je ongelukkig, en als je krijgt wat je wilde, word je gelukkig – het lijkt een no-brainer. Maar is het wel zo simpel? Er is ook bewijs dat krijgen wat je wil niet simpelweg leidt tot geluk en dat niet krijgen wat je wil per se leidt tot misère. Daarover later meer.

The Diving Bell & the Butterfly is een film gebaseerd op de gelijknamige memoires van journalist Jean-Dominique Bauby. Vanaf het moment dat hij na een beroerte uit zijn coma ontwaakte leed hij aan het locked-in syndrome: mentaal was hij nog helemaal in orde, maar het enige dat hij fysiek nog kon was bewegen en knipperen met zijn linkeroog. Hij heeft het hele boek geschreven door met zijn linkeroog te knipperen. Het schrijven van een woord kostte hem gemiddeld twee minuten. Twee dagen nadat het boek werd gepubliceerd overleedt Bauby. De boodschap van het verhaal is niet wat hij niet meer kan. Het gaat erom wat hij nog wel kan. Het verleden speelt een grote rol in het verhaal, maar ook het dagelijks leven van iemand met locked-in syndrome. Hoe is het om als verlamde met je familie een dagje naar het strand te gaan?

De houding die we hebben tegenover mensen die zoiets overkomt en zich daar niet door laten kisten is een houding van bewondering. We zijn blij dat wij het gelukkig beter hebben. Maar probeer je nu eens echt voor te stellen hoe jij in het leven zou staan als je verlamd zou raken. En stel je nu eens voor dat je de loterij wint – dan zal je toch vele malen gelukkiger moeten zijn? Fout, zegt sociaal psycholoog Dan Gilbert.

Een tijdje terug tijdens een TED-talkbingesessie kwam ik een TED-talk op YouTube tegen genaamd The Surprising Science of Happiness door sociaal psycholoog Dan Gilbert, een overenthousiaste, typisch Amerikaanse man. Zijn conclusies over levensgeluk lijken echter meer op die van een boeddhistische monnik.

Hij begint ermee uit te leggen dat mensen de bijzondere eigenschap hebben dat ze een experience simulator hebben: we kunnen ons voorstellen hoe een bepaalde ervaring zal zijn nog voor we die daadwerkelijk hebben. Het probleem: die simulator werkt niet altijd helemaal goed. Mensen overschatten vaak hoeveel geluk de dingen die ze begeren ze zullen geven. Het winnen van de loterij lijkt vele malen beter dan in een rolstoel terecht komen, maar volgens data die Gilbert aandraagt zijn mensen die de loterij winnen en mensen die het gebruik van hun benen verliezen na een jaar even gelukkig met hun leven.

Human beings have something that we might think of as a psychological immune system: a system of cognitive processes – largely non-conscious cognitive processes – that help them change their views of the world so that they can feel better about the worlds in which they find themselves. […] you have this machine [but] you seem not to know it. We synthesize happiness but we think happiness is a thing to be found.

Er is tegenwoordig veel kritiek op de betrouwbaarheid van psychologisch onderzoek, maar volgens Gilbert zijn er in het dagelijks leven volop voorbeelden te vinden van synthetisch geluk. Hij geeft enkele voorbeelden van mensen die alles kwijtgeraakt zijn of juist roem en rijkdom misgelopen hebben, of jaren onschuldig in de gevangenis hebben gezeten, maar beweren dat het uiteindelijk beter voor ze is geweest en dat ze blij zijn met hun leven zoals het nu is.

Gilbert heeft zelf ook een onderzoek uitgevoerd. Simpel gezegd ging het zo: proefpersonen kregen een cursus fotografie. De twee foto’s waar ze het meest tevreden mee waren werden vergroot voor ze uitgeprint. Vervolgens mochten ze echter maar één van de twee afdrukken mee naar huis nemen, de ander moesten ze afstaan. De helft van de proefpersonen mocht in de daaropvolgende vier dagen ervoor kiezen om de foto die ze mee hadden genomen om te ruilen voor de andere foto, de andere helft kreeg die keuze niet en voor hen was de foto die ze meenamen naar huis definitief. Welke groep was uiteindelijk het meest tevreden met de foto die ze in hun bezit hadden, zowel tijdens de proefperiode van vier dagen als erna? Inderdaad – de mensen die niet mochten ruilen.

Er zijn verschillende varianten van dit soort onderzoek uitgevoerd, met vergelijkbare resultaten: als iemand gedwongen is tevreden te zijn met iets, zal hij of zij daar dan ook daadwerkelijk het meest tevreden mee zijn. Dat is synthetisch geluk in actie. Als iemand echter het gevoel heeft dat hij potentieel de kans op iets beters heeft misgelopen, wordt hij daar ongelukkig van. Maar als we onszelf, bewust of onbewust, “dwingen” om gelukkig te zijn met wat we hebben, is het dan wel echt geluk? Dan Gilbert draagt andere voorbeelden van onderzoeken en voorbeelden uit het dagelijks leven aan om aan te tonen dat dit niet zo is, en hij zegt ook dit:

Natural happiness is what we get when we get what we wanted and synthetic happiness is what we make when we don’t get what we wanted. In our society we have a strong belief that synthetic happiness is of an inferior kind. Why do we have that belief? Well, it’s very simple: what kind of economic engine would keep churning if we believe that not getting what we want could make us just as happy as getting it? With all apologies to my friend Matthieu Ricard [een zenmonnik die zelf ook een TED-talk gegeven heeft over geluk], a shopping mall full of zen monks is not going to be particularly profitable because they don’t want stuff enough.

Mijn vader heeft Parkinson, en hoewel hij daar nu nog nauwelijks last van heeft, heeft hij erg veel moeite met zijn onzekere toekomst. Daarentegen ken ik ook iemand die een zeldzame ziekte heeft waardoor hij steeds minder kan – op dit moment kan hij niet meer fietsen – en over een aantal jaar eraan dood zal gaan, en het is onzeker of dit twee jaar of twintig jaar zal zijn. Die persoon is juist aldoor vrolijk en houdt zich bezig met allerlei hobby’s en vrienden. Misschien is het allerbelangrijkst voor geluk onze vaardigheid om de situatie zoals die is te accepteren en om vanuit die positie een positief wereldbeeld te krijgen. Misschien zijn de dingen die ons ongelukkig maken dit: ten eerste onze angsten over onze toekomst (gaan mijn geliefden me verlaten? Zal ik nog wel een nieuw doel vinden in mijn leven?), en ten tweede het gevoel dat we gelukkiger zouden zijn als ons leven er anders uitzag – terwijl we niet beseffen dat het leven waar we van dromen ons niet echt zo gelukkig zou maken als we denken. Zodra je krijgt wat je wilde, is er wel weer iets nieuws dat je wil hebben.

————————————

Spraakwaterartikel door Yonna Hali