Afgelopen week stond in het teken van de doorrekeningen van het CPB. Campagnepraatjes werden ingeruild voor keiharde cijfers. In het rapport Keuzes in Kaart 2018-2021 van het CPB en het Planbureau voor de Leefomgeving, dat op 16 februari is gepubliceerd, valt te lezen wat de economische effecten zijn van de verkiezingsprogramma’s van de politieke partijen.

Eindelijk kunnen kiezers lezen wat er achter de gladde praatjes écht gebeurt, tenminste, als je erover nadenkt om op één van de deelnemende partijen te stemmen. Niet iedere politieke partij heeft zijn verkiezingsplan namelijk laten doorrekenen. De belangrijkste afwezige: de PVV.

De PVV is met haar verkiezingskantje al uniek. De PVV houdt het begrijpelijk: het hele verkiezingsprogramma bestaat uit één enkel kantje. Bij de vorige verkiezingen was dat nog anders. De PVV presenteerde toen een volwaardig, uitgebreid verkiezingsprogramma. Dit programma hebben ze zelfs laten doorrekenen door het CPB in Keuzes in Kaart 2013-2017. Daarbij hebben ze echter het belangrijkste punt – het uit de EU stappen – weggelaten. Nu is er niets meer doorgerekend.

Dat werpt vragen op. Moeten we het toestaan dat grote partijen hun plannen niet laten doorrekenen? Ik geloof het niet. Het stukje objectiviteit in de verkiezingen is een welkome afwisseling: je kunt niet wegrennen voor de cijfers. Politici beschuldigen elkaar vaak van liegen over de cijfers. Politici houden het echter bij praatjes. Elke stap om dichter bij de objectieve waarheid te komen, ontbreekt. Laten we dat nou eens doen.

Problemen

De doorrekeningen van het CPB bieden heldere cijfers. Toch zijn deze cijfers niet perfect. In de huidige vorm zijn er nog een aantal problemen. Het aangedragen voorbeeld over de PVV toont al één probleem: er wordt enkel doorgerekend wat wordt aangeleverd. Partijen kunnen dus in belangrijke mate beïnvloeden wat er uit de berekeningen rolt. Zo kon de PVV zich in 2012 beroepen op positieve effecten op de werkgelegenheid, terwijl het ingediende plan incompleet was.

In een interview in het programma De Ochtend, in de podcast De verkiezingen van alle kanten van NPO Radio 1 van 17 februari 2017, wordt door Wilmar Bolhuis, schrijver van het boek De Rekenmeesters van de politiek, nog eens benoemd hoe deze doorrekeningen de verkiezingen kunnen winnen en verliezen. Politieke partijen hebben er dus echt een belang bij dat ze er goed uitkomen. Fraude met de cijfers ligt op de loer.

Andere kritiek komt onder andere uit de hoek van Paul Tang, Europarlementariër namens de PvdA. In een opiniestuk in de Volkskrant van 18 april 2016, legt hij het vuur aan de schenen van het CPB. “De doorrekeningen geven aanleiding tot gekrakeel waaruit de kiezer maar moeilijk wijs kan worden”, aldus Paul Tang. Gekrakeel dus: onbegrijpelijk!

Hoe dan wel?

De doorrekeningen zijn handig, maar niet perfect. Dat is tot nu toe duidelijk. De politici beschuldigen elkaar van liegen, maar daar blijft het bij. Dat is ook maar weer gebleken. Tijd dus voor een signaal. Dat signaal is een wetsvoorstel. Verplicht het voor partijen met een kans op zetels om hun plannen door te laten rekenen. Partijen kunnen dan discussiëren over gemaakte keuzes in plaats van leugens.

Partijen moeten gaan toegeven wat de effecten zijn van hun plannen. Een discussie over de plannen in plaats van de leugens dus. Politici moeten uitleggen waarom ze keuzes maken en elkaar daar op aanvallen. Op die manier krijg je een professionalisering van het debat. Dat is niet altijd makkelijk voor de kiezer. Dat ben ik met Paul Tang eens. Een probleem is dit niet.

Wij hebben een sterke media. Wanneer ze diezelfde bekende uitleg, duiding en analyse loslaten op de berekeningen, die we van onze media gewend zijn, wordt ook dit begrip helder.

Ik kan dan ook niet anders dan alsnog een beroep doen op de PVV, op de andere partijen die hun plannen niet hebben laten doorrekenen. Wees dapper en laat je plannen doorrekenen. Geld is één ding in de politiek, de argumentatie is zo mogelijk nog belangrijker.

 

Dit Spraakwaterartikel is geschreven door Sjoerd Kalisvaart.